Menu
Wst膮p do zwi膮zku Kim jeste艣my? Wspieraj zwi膮zek Napisz do nas

Strajki generalne w Polsce cz. 3 (1924-1939)

  • Dzia艂: Historia
Strajk okupacyjny w fabryce dykt w Bia艂ymstoku w 1936 r. Fot. internet Strajk okupacyjny w fabryce dykt w Bia艂ymstoku w 1936 r. Fot. internet

Po wydarzeniach roku 1923 i zmianie rz膮du sytuacja gospodarcza i spo艂eczna w kraju zacz臋艂a si臋 stabilizowa膰. W艂adze poradzi艂y sobie z g艂贸wnymi problemami takimi jak np. hiperinflacja. Fala strajkowa bardzo szybko opad艂a i w latach 1924 i 1925 dochodzi艂o tylko do pojedynczych protest贸w takich jak strajk robotnik贸w Cegielskiego w drugiej po艂owie 1925 r.

    Do wi臋kszej konfrontacji dosz艂o dopiero na tle wydarze艅 politycznych i militarnych, a tak偶e kolejnego za艂amania gospodarczego. Pod koniec roku 1925 wojna celna z Niemcami doprowadzi艂a do spadku kursu z艂otego, a tak偶e pogorszenia sytuacji robotnik贸w. Na pocz膮tku roku 1926 zacz臋艂y si臋 pierwsze masowe strajki. Protestowali mi臋dzy innymi warszawscy tramwajarze i pracownicy telefon贸w. Ponownie zacz臋艂o rosn膮膰 bezrobocie. 9 lutego podczas demonstracji w Kaliszu wojsko otworzy艂o ogie艅 do demonstrant贸w domagaj膮cych si臋 rozpocz臋cia rob贸t interwencyjnych. Zgin臋艂o 9 os贸b, a ponad 30 by艂o rannych. Do podobnych wyst膮pie艅 bezrobotnych cz臋sto ko艅cz膮cych si臋 ofiarami 艣miertelnymi dochodzi艂o te偶 w innych miastach.

Przewr贸t Majowy 1926

12 maja 1926 roku rozpocz膮艂 si臋 tak zwany Przewr贸t Majowy. J贸zef Pi艂sudski i jego sojusznicy wyst膮pili zbrojnie przeciwko rz膮dom Chjeno-Piasta, tworzonym przez endecj臋 oraz PSL 鈥濸iast鈥. Robotnicy pami臋tali, 偶e u w艂adzy pozostaj膮 ludzie odpowiedzialni miedzy innymi za strzelanie do robotnik贸w w 1923 roku. Gdy rozpocz臋艂y si臋 dzia艂ania zbrojne Centralny Komitet Robotniczy PPS wezwa艂 robotnik贸w do walki. W swojej odezwie stwierdzi艂, 偶e Rz膮d ten musi znikn膮膰. Do g艂osu przyj艣膰 musi wola szerokich mas ludowych miast i wsi, walcz膮cych o prawo, o prac臋 i sprawiedliwo艣膰 spo艂eczn膮.
    Obalenie rz膮du Chjeno-Piasta popar艂a r贸wnie偶 Komunistyczna Partia Polski, kt贸ra nie mia艂a jednak w贸wczas wi臋kszego wp艂ywu na ruch zwi膮zkowy.
    Wa偶nym epizodem Przewrotu Majowego by艂o wydane 14 maja przez PPS wezwanie do strajku generalnego. Kluczowe by艂o podj臋cie akcji strajkowej przez Zwi膮zek Zawodowy Kolejarzy. Odm贸wili oni obs艂ugi transport贸w wojsk rz膮dowych maj膮cych wzmocni膰 obron臋 Warszawy. Kolejarze nawet gdy gro偶ono im broni膮 nie chcieli przewozi膰 si艂 wiernych w艂adzom z Wielkopolski i innych rejon贸w kraju, kt贸re nie popar艂y Przewrotu. Organizacje pracownicze, kt贸re podj臋艂y walk臋 liczy艂y, 偶e koniec rz膮d贸w Chjeno-Piasta b臋dzie oznacza艂 zmian臋 ustroju i sytuacji robotnik贸w.

Rz膮dy Sanacji 1926-1936

Kolejna lata to okres konflikt贸w w ruchu pracowniczym. Zacz臋艂o dochodzi膰 do star膰 mi臋dzy KPP a PPSem. Nowe w艂adze zauwa偶y艂y r贸wnie偶 konieczno艣膰 tworzenia w艂asnego, prorz膮dowego ruchu zwi膮zkowego. Po strajku generalnym 1926 roku wyst膮pienia mia艂y charakter lokalny, taki jak strajk 艂贸dzkiej bran偶y w艂贸kienniczej we wrze艣niu 1928 roku, zorganizowany przez Zwi膮zek Zawodowy Robotnik贸w i Robotnic Przemys艂u W艂贸kienniczego w Polsce.
    W roku 1931 strajkowali g贸rnicy w Zag艂臋biu D膮browskim i Krakowskim sprzeciwiaj膮cy si臋 obni偶ce p艂ac o 15%, kt贸r膮 w艂adze motywowa艂y konieczno艣ci膮 walki z kryzysem. Dosz艂o do star膰 z policj膮, w kt贸rych zgin臋艂o 6 g贸rnik贸w, jednak w艂adze wycofa艂y si臋 ostatecznie z obni偶ek i przed艂u偶y艂y  obowi膮zywanie dotychczasowej umowy zbiorowej.
    Rok p贸藕niej ponownie og艂oszony zosta艂 strajk powszechny w g贸rnictwie przeciwko kolejnym rz膮dowym ci臋ciom socjalnym. Wzi臋艂o w nim udzia艂 ponad 40 tysi臋cy pracownik贸w.
    Najwi臋kszym strajkiem generalnym pocz膮tku lat 30 by艂 strajk zak艂ad贸w w艂贸kienniczych. Rozpocz膮艂 si臋 on 2 marca 1933 roku by艂 organizowany przez klasowe zwi膮zki zawodowe zwi膮zane z PPSem. Powodem protestu by艂o nieprzestrzeganie um贸w zbiorowych, prze艣ladowanie zwi膮zkowc贸w oraz niewyp艂acanie nale偶nych wynagrodze艅 za czas postoju zak艂ad贸w. Pocz膮tkowo akcja strajkowa wydawa艂a si臋 nieudana, poniewa偶 obj臋艂a tylko kilka zak艂ad贸w. 6 marca prac臋 przerwa艂y jednak za艂ogi niemal 300 fabryk w 艁odzi i okolicach. By艂 to te偶 jeden z najwi臋kszych strajk贸w pod wzgl臋dem liczby uczestnik贸w. Bra艂o w nim udzia艂 ponad 120 tys. os贸b. Strajk popar艂 zdominowany przez lewic臋 艂贸dzki samorz膮d, kt贸ry wyasygnowa艂 100 tys. z艂 na pomoc 偶ywno艣ciow膮 i opa艂ow膮 dla protestuj膮cych. Strajk powszechny zako艅czy艂 si臋 ust臋pstwami ze strony w艂adz i podpisaniem porozumienia. Jednak ju偶 miesi膮c p贸藕niej w kwietniu strajki wybuch艂y w zak艂adach Bia艂egostoku i okolic. W Supra艣lu wojewoda wys艂a艂 przeciwko protestuj膮cym policj臋, kt贸ra zacz臋艂a strzela膰 zabijaj膮c 2 i rani膮c 48 robotnik贸w. Klasowe zwi膮zki zawodowe w ge艣cie solidarno艣ci og艂osi艂y w贸wczas jednodniowy strajk generalny na terenie ca艂ego kraju.
    Fala strajkowa w roku 1933 by艂a najwy偶sza. Poza w艂贸kniarzami strajkowali mi臋dzy innymi g贸rnicy. Zacz臋艂y tak偶e wybucha膰 strajki ch艂opskie, poniewa偶 r贸wnie偶 wie艣 odczu艂a skutki wielkiego kryzysu, kt贸ry w艂a艣nie dotar艂 do Polski.
    Po rz膮dowych interwencjach i ugodach, kt贸re w wi臋kszo艣ci przypadk贸w cofa艂y niekorzystne zmiany fala strajkowa opad艂a, jednak w roku 1936 podnios艂a si臋 z jeszcze wi臋ksz膮 si艂膮, prowadz膮c do dramatycznych wydarze艅.

Niespokojne lata 1936 - 1939

18 marca w fabryce 鈥濻emperit鈥 w Krakowie, zatrudniaj膮cej przewa偶nie kobiety wybuch艂 strajk okupacyjny. Czo艂owym 偶膮daniem robotnic by艂a 15% podwy偶ka p艂ac. Z rozkazu wojewody 艢witalskiego wiec zosta艂 rozp臋dzony. W odpowiedzi 25 marca w Krakowie i okolicach klasowe zwi膮zki zawodowe og艂osi艂y solidarno艣ciowy strajk powszechny. Podczas wiecu przy krakowskich Plantach policja otworzy艂a ogie艅 do zebranych zabijaj膮c dziesi臋膰 os贸b i rani膮c kilkadziesi膮t.
    Rok 1936 jest istotny ze wzgl臋du na to, 偶e w艂adza przyst膮pi艂a do bezwzgl臋dnej rozprawy z protestuj膮cymi. W marcu policja ostrzela艂a marsz bezrobotnych w Cz臋stochowie, zabijaj膮c jedn膮 osob臋. W czerwcu w Toruniu strzelali wmieszani w t艂um policyjni tajniacy, kt贸rzy zabili jednego protestuj膮cego. Jeden zabity pad艂 r贸wnie偶 podczas demonstracji w Gdyni.
W艂adze chcia艂y w ten spos贸b zastraszy膰 bezrobotnych oraz organizacje pracownicze.
Swoje dzia艂ania usprawiedliwia艂y rzekomym zwalczaniem radzieckiej agentury. Mimo to ruch strajkowy narasta艂, a wi臋kszo艣膰 protest贸w ko艅czy艂a si臋 zwyci臋stwem robotnik贸w.
    Ostatnim dramatycznym epizodem strajkowym dwudziestolecia mi臋dzywojennego by艂 strajk ch艂opski z roku 1937. Wybuch艂 on w kilku regionach, jednak najbardziej dramatyczny przebieg mia艂 w Ma艂opolsce. Wzi臋li w nim udzia艂 robotnicy rolni i ch艂opi zorganizowani w grupach zwi膮zanych ze Stronnictwem Ludowym. Postulaty mia艂y zar贸wno charakter p艂acowy jak i polityczny, poniewa偶 strajkuj膮cy domagali si臋 zwolnienia wi臋藕ni贸w politycznych i wi臋kszych swob贸d. W wyniku star膰 i represji zgin臋艂o w贸wczas ponad 40 os贸b.

Tu偶 przed wybuchem Drugiej Wojny 艢wiatowej Polska by艂a krajem z bardzo rozwini臋tym ruchem zwi膮zkowym. Strajki powszechne z lat 30 doprowadzi艂y te偶 do jego radykalizacji. Po roku 1935 sanacja utraci艂a mi臋dzy innymi kontrol臋 nad Zwi膮zkiem Zwi膮zk贸w Zawodowych, kt贸ry wyst臋powa艂 z coraz bardziej zdecydowanymi antykapitalistycznymi has艂ami.

Piotr Ciszewski

Artyku艂 ukaza艂 si臋 pierwotnie w 40 numerze Biuletynu Inicjatywa Pracownicza